Mniszek, czarnuszka, imbir: co wolno napisać o roślinach w suplemencie

Wystarczy wpisać w wyszukiwarkę nazwę dowolnej z sześciu roślin z listy składników Helmironu, żeby dostać setki stron pewnych, „na co" ona działa. Ta strona do nich nie należy. Nie dlatego, że rośliny są nieciekawe — przeciwnie — ale dlatego, że oświadczenia zdrowotne w reklamie żywności podlegają szczególnym zasadom UE — wolno używać tylko zatwierdzonych — a dla mniszka, nagietka, imbiru, czosnku, czarnuszki i dyni zatwierdzono dokładnie: nic. Poniżej — jak do tego doszło i jak czytać etykietę takiego produktu.

Jedno zastrzeżenie na początek: lista sześciu roślin pochodzi od właściciela oferty, a front etykiety potwierdza tylko ogólny opis „ekstrakty roślinne i papaina" — pełnej tylnej etykiety jeszcze nie widzieliśmy. Na oryginalnej etykiecie znajduje się też określenie „Digestive Herbal Blend"; nie używamy go jako własnej obietnicy działania i na zdjęciach na tej stronie zostało rozmyte.

Zasada: wykaz albo milczenie

Suplement diety jest żywnością (dyrektywa 2002/46/WE [4]). O żywności wolno twierdzić, że wpływa na zdrowie, tylko jeśli dane zdanie znajduje się w unijnym wykazie zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych — tak stanowi rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 [1], a wykaz ustanowiło rozporządzenie (UE) nr 432/2012 [2]. Wykaz obejmuje głównie witaminy i składniki mineralne oraz kilka innych substancji; każda pozycja ma treść oświadczenia i warunki stosowania.

Roślin w tym wykazie praktycznie nie ma. Nie dlatego, że zostały odrzucone — ich wnioski (kilka tysięcy) Komisja Europejska w 2010 r. odłożyła na bok, bo ocena „substancji botanicznych" wymagała rozstrzygnięcia, jak traktować tradycję użycia. Te wnioski tworzą tzw. listę oświadczeń „w zawieszeniu" (on hold) i od piętnastu lat czekają na ocenę. Mniszek, nagietek, imbir, czosnek, czarnuszka i dynia są właśnie tam.

2025: koniec z „dopóki w zawieszeniu, wolno"

Przez lata branża interpretowała zawieszenie jako furtkę: skoro oświadczenie czeka na ocenę, można go używać pod pewnymi warunkami (art. 28 ust. 5 i 6 rozporządzenia 1924/2006). 30 kwietnia 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C-386/23 [5] — niemiecki spór Novel Nutriology przeciwko Verband Sozialer Wettbewerb — zawęził tę furtkę do minimum: samo figurowanie oświadczenia na liście „w zawieszeniu" nie wystarcza do jego stosowania — oświadczenia zdrowotne dotyczące substancji roślinnych, których ocena nie została zakończona, są co do zasady niedopuszczalne w reklamie suplementów diety, chyba że konkretne zastosowanie korzysta z reżimu przejściowego przewidzianego w art. 28 ust. 6 rozporządzenia 1924/2006 — Trybunał wyraźnie ten wyjątek zastrzegł. Nie wolno też używać ogólnych, nieswoistych odniesień do korzyści zdrowotnych czy „dobrego samopoczucia", jeśli nie towarzyszy im konkretne zatwierdzone oświadczenie.

Wyrok obowiązuje w każdym państwie członkowskim, także w Polsce. Dlatego na helmiron.eu nie stosujemy tych oświadczeń i nie przypisujemy działania ani roślinom, ani produktowi — również w „miękkiej" formie. Zostaje to, co uczciwe i pełne: pochodzenie, tradycja, część rośliny, postać, warunki zakupu.

Papaina — enzym bez oświadczenia

Siódma pozycja listy nie jest rośliną, lecz enzymem z owoców papai. Papaina jest enzymem wykorzystywanym również w technologii żywności, m.in. w niektórych procesach przetwórczych (zmiękczanie mięsa, klarowanie piwa); w wykazie 432/2012 nie ma dla niej żadnego oświadczenia, a na liście „w zawieszeniu" figurują tylko nieliczne wnioski. Skutek jest taki sam jak dla roślin: opisujemy, czym jest, nie — co robi. Papaina jest też opisywana jako alergen pokarmowy — stąd nasza uwaga o szczególnej ostrożności przy alergii na papaję lub lateks.

Sześć roślin — skąd i od kiedy

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) — europejska roślina łąkowa; liść i korzeń używane w kuchni i zielarstwie od średniowiecza. Europejska Agencja Leków ma dla korzenia z liściem monografię jako tradycyjny produkt leczniczy roślinny [6] — dotyczy ona leków o określonej dawce, nie suplementów; przywołujemy ją wyłącznie jako dowód długiej, udokumentowanej tradycji. Nagietek lekarski (Calendula officinalis) — kwiat ogrodowy znany w całej Europie; także z monografią EMA dla kwiatu [7], z tym samym zastrzeżeniem. Imbir (Zingiber officinale) — kłącze z Azji Południowo-Wschodniej, jedna z najstarszych przypraw handlu dalekosiężnego; monografia EMA dla kłącza [8]. Czosnek (Allium sativum) — w kuchni od starożytności; monografia EMA dla cebuli czosnku [9]. Czarnuszka siewna (Nigella sativa) — nasiona z Bliskiego Wschodu, tradycja od Egiptu faraonów. Dynia (Cucurbita pepo) — pestki znane z kuchni; roślina przybyła do Europy z Ameryki w XVI w.

Monografie EMA cytujemy celowo z zastrzeżeniem: opisują one leki roślinne o określonej postaci, dawce i sposobie wytwarzania. Nie mówią nic o Helmironie ani o suplementach w ogóle. Dla tej strony są wyłącznie źródłem wiedzy o tradycji użycia.

Jak czytać etykietę suplementu z roślinami — pięć punktów

1. Skład po nazwie. Każda roślina z nazwą łacińską i użytą częścią (liść, korzeń, kwiat, nasiona). „Mieszanka ziołowa 300 mg" bez rozbicia to za mało, żeby cokolwiek porównać.
2. Ekstrakt czy sproszkowana roślina. Ekstrakt powinien mieć stosunek (np. 4:1) albo standaryzację; sproszkowany surowiec — gramy. Lista przekazana przez właściciela oferty mówi o ekstraktach; ilości w zalecanej porcji powinna podawać etykieta.
3. Brak obietnic działania. Sama obecność oświadczenia dotyczącego rośliny na liście „w zawieszeniu" nie wystarcza do jego stosowania; trzeba wykazać właściwą podstawę prawną, w tym — gdy ma zastosowanie — spełnienie warunków reżimu przejściowego z art. 28 ust. 6.
4. Ostrzeżenia. „Nie przekraczać zalecanej porcji", „suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety", „przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci" — obowiązkowe na każdym suplemencie w Polsce (rozporządzenie w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety [10]).
5. Podmiot odpowiedzialny i notyfikacja. Nazwa i adres producenta lub podmiotu wprowadzającego do obrotu; w Polsce suplement powinien być zgłoszony do Głównego Inspektoratu Sanitarnego przed pierwszym wprowadzeniem na rynek [11].

Podsumowanie

O mniszku, czarnuszce czy imbirze można napisać dużo prawdziwych rzeczy: skąd pochodzą, jak długo ludzie ich używają, w jakiej postaci trafiają do kapsułki. Czego od wyroku z 2025 r. napisać nie można — to „na co działają". Trzymamy się tego nie dlatego, że tak wygodniej, ale dlatego, że kupujący, który ma przed sobą skład po nazwie i jasne warunki zakupu, może zdecydować sam. Na tej stronie znajdziesz właśnie to — a ilości składników i dawkowanie sprawdź na etykiecie swojego opakowania.